VUA “ĐÀN MUỖNG” VIỆT NAM
Ngoài nghệ thuật đàn môi, nhạc sĩ
Trần Quang Hải còn được mệnh danh là vua đàn muỗng Việt Nam, để tìm hiểu thêm về
nghệ thuật độc đáo mà người nghệ sĩ tài danh này đã cất công nhiều thập kỷ qua
giới thiệu đến bè bạn quốc tế, chúng tôi xin trân trọng gửi tới quí vị cuộc trao
đổi với ông dưới đây.
Vũ Hoàng: Thưa nhạc sĩ Trần Quang Hải, chúng tôi
được biết ông là người rất tâm huyết với nghệ thuật đàn muỗng và đã dành gần
trọn cả sự nghiệp của mình để theo đuổi niềm đam mê đàn muỗng, hôm nay, qua làn
sóng của đài, ông có thể một lần nữa giới thiệu lại môn nghệ thuật độc đáo này
được không ạ?
N.S Trần Quang Hải: Tôi có trình bày kỹ thuật đặc biệt của
người Việt Nam là cặp muỗng,
tôi đã học cách đây 65 năm ở Việt Nam . Tôi đã phát triển và tạo thành
(môn nghệ thuật) duy nhất trên thế giới, tôi là người đầu tiên và duy nhất trên
thế giới độc tấu đàn muỗng, chưa có một dân tộc nào làm hết vì đa số các dân
tộc khác ở Nga, Mỹ, Anh, Canada, Pháp hay nhiều xứ bên Châu Âu để đệm, đó là
nhạc cụ để đệm, chứ không phải một nhạc cụ độc tấu. Do vậy, bây giờ tôi sẽ biểu
diễn một số kỹ thuật do tôi sáng chế ra, vì thế, tại Việt Nam năm 2011 tôi đã
được hội Kỷ Lục Việt Nam tặng cho tôi kỷ lục gia là “vua muỗng của xứ Việt
Nam.” Sau đây, tôi sẽ trình bày kỹ thuật đánh muỗng của người Việt Nam, với 2
cái muỗng rất là bình thường, tôi có thể tạo thành những âm thanh khác hay
những tiết tấu khác nhau. Những tiết tấu đơn giản nhất là tiết tấu nhịp 2
đánh thành trên đùi và trên bàn tay 1 – 2… đánh càng ngày càng mau… đổi vị trí
cây muỗng… đánh bằng nhịp 3… đánh bằng 3 ngón tay… 4 ngón tay… 5 ngón tay… kéo
lên trên phía ngon tay trỏ và ngón tay cái… kéo lên lưng ngón tay trỏ… kéo về
hết cánh tay… đánh lên trên miệng.
Giáo sư tiến sĩ Trần Quang Hải biểu diễn đàn muỗng
trong chương trình Hội ngộ
kỷ lục gia lần thứ 20 vào giữa tháng 12-2010 tại TP.HCM.
Vũ Hoàng: Vâng, xin cám ơn nhạc sĩ Trần Quang
Hải đã cho thính giả nghe những gì ông vừa biểu diễn xong. Vũ Hoàng muốn biết
là đàn muỗng thường được sử dụng trong những dịp nào và đàn muỗng ngoài sử dụng
độc tấu ra còn dùng trong các trường hợp nào khác thưa nhạc sĩ?
N.S Trần Quang Hải: Đối với tôi, chiếc muỗng từ xưa ở Sài Gòn
được sử dụng trong những đại nhạc hội do em thần đồng Quốc Thắng 10 tuổi, biểu
diễn trên sân khấu, vừa gõ lóc cóc vừa diễn vừa hát, ngoài ra, chiếc muỗng còn
được dùng trong những buổi sinh hoạt hướng đạo, thay cho những nhạc cụ gõ,
người ta dùng chiếc muỗng để gõ, đánh thành nhịp để mọi người vỗ tay theo và
hát theo, đó là những sinh hoạt trong giới trẻ.
Hồi năm 1969, tôi và ba tôi là
giáo sư Trần Văn Khê đã có ý nghĩ là đưa cái muỗng này vào trong nhạc cổ truyền
Việt Nam, thành ra, có tạo ra một trường phái nhạc tùy hứng – nhạc tùy hứng
giữa đàn kiềm, trống với muỗng. Khi đó, chúng tôi tập với nhau và tạo ra một
thể nghiệm, nghĩa là âm nhạc truyền thống theo kiểu mới, và đã làm ra một đĩa
hát bên Pháp và xuất bản vào năm 1973. Trong đó, ba tôi đánh trống, tôi đánh
muỗng, ba tôi đánh đàn kiềm điệu chầu văn, tôi gõ muỗng thay thế cho sinh tiền,
từ đó, về sau là đem cái muỗng thành một nhạc cụ gõ thay thế cho sinh tiền. Rồi
năm 2011, tôi đã trở về Việt Nam, tôi đến lớp dạy học của chị Phạm Thúy Hoa,
nhóm Tiếng Hát Quê Hương, tôi đã tạo ra được một số khoảng 20-30 cô cậu nhỏ
trong một khóa học và sau đó mấy cháu đã sử dụng thể nghiệm trong một loại
nhạc, nghĩa là đem mười mấy cặp muỗng đánh vào nhau tạo thành một ban hợp tấu
muỗng chung với nhạc cổ truyền Việt Nam. Đó là một hình thức thể nghiệm đem
muỗng vào trong nhạc cổ truyền hiện đại.
Vũ Hoàng: Cám ơn N.S Trần Quang Hải đã có những
chia sẻ như vậy, trong suốt một thời gian dài mà ông không những biểu diễn ở
Việt Nam mà còn truyền dạy cho các thế hệ sau và biểu diễn trên thế giới, ông
thấy đàn muỗng của Việt Nam phối hợp với các nhạc cụ khác thế nào?
N.S Trần Quang Hải: Tôi là người đầu tiên đem muỗng vào trong
buổi nhạc tùy hứng tập thể, nghĩa là tôi đánh muỗng chung với một người nhảy
flamengo hãy những anh Phi Châu đánh trống djembe hay người Ấn Độ đánh trống
tampla. Thành ra, tất những cái đó, tôi đánh với từng người rồi sau đó tổng hợp
lại tất cả những nhạc cụ gõ chẳng hạn cây đàn mộc cầm, trống djembe hay những
giàn trống khác và các nhạc cụ gõ khác. Tôi trở thành người hướng dẫn, chỉ đạo
trong các ban nhạc tùy hứng tập thể ở trong các festival.
Vũ Hoàng: Thưa nhạc sĩ, ông có thể chia sẻ thêm
một chút về việc truyền dạy môn nghệ thuật độc đáo này của ông cho các thế hệ
sau được không ạ? Và điều gì khiến ông tâm đắc?
N.S Trần Quang Hải: Cách đây 15 năm, trong một chương trình
dạy về nhạc thế giới, tôi có đề nghị là đem muỗng vào thể nghiệm trong một lớp
học, một dàn nhạc toàn muỗng không, không có một nhạc cụ nào khác, tôi để 20 em
nhỏ chơi bằng muỗng cà phê và 20 em chơi bằng muỗng súp và 2 bên có 5 em đánh
những cái muỗng to, thành ra, trong dàn nhạc vừa có muỗng nhỏ, muỗng vừa và
muỗng to, giống như trong dàn nhạc có cây đàn violin, violoncello, đàn cello và
đàn constrabass và vì thế tạo ra những công thức về tiết tấu, tôi chế ra, thí
dụ em nhỏ hàng một đánh cóc cóc cóc, hàng thứ nhì đánh nhịp ngoại, còn hàng sau
cùng dùng muỗng to đánh tung tung tung… giúp cho những người đó giữ nhịp và đối
đáp với nhau.
Nhưng đôi khi, tôi lại cho 2 em,
2 bên với 2 cái muỗng khác nhau, 2 âm thanh khác nhau, âm thanh cao cho đàn bà,
âm thanh trầm cho đàn ông và 2 bên tìm cách tạo ra một cuộc đối thoại tùy hứng
và lúc đó, ở phía sau lưng các nhịp khác đi theo tùng … cóc… tùng … cóc… từ đó,
sự đa tiết được phát hiện và làm cho những em đó thấy rằng các muỗng không tốn
tiền mà lại tạo thành một loại nhạc tùy hứng rất hào hứng cho các em bắt đầu để
ý đến âm nhạc và thích âm nhạc.
Chúng tôi xin chân thành cám ơn ông rất nhiều.
VŨ HOÀNG,
rfa.org
