TÌM
HIỂU HIPHOP
Ra đời
ở Bronx (New York )
trong thập niên 70, Hip Hop đã lan nhanh khắp thế giới và xâm nhập mọi nền văn
hóa địa cầu. Là một hiện tượng độc nhất vô nhị, trong 30 năm qua, Hip Hop đã
cách mạng mọi loại hình nghệ thuật (nhạc, họa, vũ, văn, thơ…) và biến đổi những
xã hội trong đó văn hóa Hip Hop đã có cơ hội được phát triển.
Hip Hop
đã xuất hiện ở South Bronx, một ghetto của New York với vấn nạn ma túy và tội ác bạo
tàn hết cỡ dưới mọi hình thức, khoảng giữa thập niên 70. Phong trào Hip Hop là
giao điểm của nhiều nền văn hóa và khuynh hướng nghệ thuật.
HIPHOP
– PHÂN LOẠI
Đại để, ta có thể chia Hip Hop ra làm 4 địa
hạt:
1.
Khiêu vũ (breakdancing): Break Dancer (B-boys , Fly-girls) những người
biểu diễn bằng việc nhảy theo nhịp nhạc rap
2.
Nguệch họa (graffiti / crime art): những hình vẽ nghệ thuật (thường là chữ
và cũng là tên của tác giả) được vẽ bằng tay lên trên tường ở những khu ổ chuột
hoặc dưới đường xe điện ngầm
3.
DJing: người tạo giai điệu cho nhạc rap
4.
MCing (rapping): MC (rapper),l à những người đọc lời và khuấy động mọi
người bằng những lời nói có vần điệu có gắn bó chặt chẽ và đã uống chung
cái nguồn lịch sử văn hóa xã hội Hoa kỳ.
Nghệ sĩ rap KRS One trong một bài viết về đề
tài này đã có thêm 5 điểm chính yếu khác nữa, là:
1. Nghệ
thuật sử dụng thân thể như một nhạc cụ (Beatboxing),
2. Thời
trang vỉa hè (Street Fashion / urban gearz): trang phục của những rapper và
những người sống trong vùng tiểu văn hoá hip-hop
3. Ngôn
ngữ đường phố (Street Language / urban slang / black english / hiphop slang):
ngôn ngữ lóng thường dùng của các rapper và những người ưa thích hip-hop
4. Cái
khôn lanh ngoài ngõ để “rút tỉa những quy luật chung” (Street Knowledge),
5. Kinh
doanh chợ trời, nghĩa là tìm cách “biến 15 xen ra thành một đồng đô” (Street
Entreprenueralism).
HIPHOP
LÀ MỘT HOẠT ĐỘNG
Hip Hop
là một họat động có tính cách văn hóa vì nó bao trùm nhiều dạng thái biểu dương
nghệ thuật, tuy khác biệt nhưng vẫn bổ túc nhau. Trong giai đoạn đầu, Hip Hop
là văn hóa quy tụ những cộng đồng Mỹ-Phi và Mỹ-Porto-rican. Khu Bronx có một
cộng đồng rất lớn dân Mỹ-Porto-rican. Họ mê nhạc disco trong thập kỷ 70. Cái
lằn ranh văn hóa lúc ban đầu giữa hai cộng đồng này, đã được Hip Hop dần dà tẩy
xóa. Nhóm Mỹ đen và nhóm Mỹ la-tinh có rất nhiều điểm tương đồng. Trước tiên là
tính di truyền. Bởi họ mang chung dòng máu Tây-ban-nha. Người Tây-ban-nha khi
tới đảo, vì nhu cầu sinh lý, đã hiếp phụ nữ bản xứ (thổ dân) mà con cháu sẽ là
người Porto-rican. Khi tìm được vàng trên đảo, người Tây-ban-nha đã chở thêm
dân nô lệ từ châu Phi tới để phụ giúp trong việc khai thác và đã tạo ra giống
người Mỹ-Phi. Tóm lại, hai cộng đồng sống cạnh nhau và mang chung ít nhiều một
dòng máu này, đã đặt nền tảng cho Hip Hop.
HIPHOP
MANG NHIỀU Ý NGHĨA
Có thể
vì từ Hip Hop mang nhiều nghĩa và gợi nhiều ý khác nhau nên đã được giữ lại để
chỉ định cái phong trào đã xuất hiện trong thập niên 70. Trước tiên vì nhạc Hip
Hop tiếp tục dòng nhạc do người Mỹ-Phi sáng chế. Thật thế, Hip Hop gợi nhớ nhạc
Be Bop (dòng nhạc jazz hiện đại xuất hiện sau thế chiến 2 nhờ các đóng góp của
Dizzie Gillespie và Charly Parker). Hip Hop cũng có liên hệ với khiêu vũ. Hai
âm “Hip” và “Hop” gợi nhớ vũ điệu của các “breakers” trong khu Bronx. “Hip” có
nghĩa là “đúng mốt”. Nhưng nó cũng có thêm nghĩa của một tiếng lóng, là biết
“xoay trở”. “Hop” thì là một từ gợi thanh, diễn tả sự nhảy vọt, vươn tới. Do
vậy Hip Hop hàm ý sự tiến bộ và sự tiến thân nhờ tính thông minh và tài tháo
vát.
HIPHOP
VÀ NGƯỜI SÁNG CHẾ
Từ Hip
Hop có thể đã do ca sĩ rap Love Bug Starky sáng chế. Hip Hop, theo các nghĩa kể
trên, đã được các tay MC (Microphone Controller) luôn luôn sử dụng trong các
buổi dạ diễn, rồi trong các đc iêua nhạc, dần dà đã lan khắp nước Mỹ và thế
giới. Chúng ta sẽ thấy nguồn gốc của từ “Rap” trong phần sau. Hip Hop là một
phương tiện để hiện hữu bằng một kiểu thức khác hơn sự hiện hữu do xã hội áp
đặt. Hip Hop là một quan điểm về xã hội và những yếu tố của xã hội. Hip Hop đổi
hướng, chiếm hữu, sáng tạo và biến cải cái tiêu cực thành cái tích cực.
HIP
HOP, VĂN HÓA VŨ MÚA
Cái
nguồn của vũ điệu Hip Hop là châu Phi, ngày xưa là một lục địa với vài chục tỉ
người da đen, sẽ bị bắt giữ và chở sang Mỹ làm nô lệ phục vụ cho bọn người da
trắng muốn biến cái lục địa mới đó thành “miền đất hứa”. Trong suốt những năm
tháng nô lệ ấy, trong khi người da trắng và các giáo hoàng đặt nghi vấn về sự
có mặt của “linh hồn” nơi bọn mọi đen, những người da đen này đã cố hồi sinh
một nghệ thuật châu Phi chôn sâu trong đáy người họ, để cho tình cảnh của họ bớt
phần cực nhọc. Gắn liền với âm nhạc mà người da đen sẽ sáng tạo trên đất Mỹ, vũ
múa sẽ biểu lộ song song với tiến trình của âm nhạc. Như nó đã từng với Jazz,
vũ múa là một yếu tố quan trọng đối với Hip Hop. Theo Buster Smith thì nhạc
jazz là một loại nhạc cốt để khiêu vũ.
Quincy
Jones nói thêm: Ngày xưa, vũ trường là bến đỗ của các giàn nhạc jazz. Giàn nhạc
khiêu vũ và giàn nhạc jazz chỉ là một mà thôi. Teddy Wilson: Thiếu khiêu vũ,
nhạc sĩ jazz bị mất sự kích thích tối cần. Trong nhạc jazz nguyên thủy, chính
những vũ công đã nâng và giữ giàn nhạc. Nếu các vũ công tồi thì dàn nhạc cũng
kém. Và Louis Armstrong đã xác định thêm tầm quan trọng của vũ trong nhạc đen:
Anh sẽ không nhìn thấy những diễn tiến trên sàn nhảy nếu mắt anh cứ dán chặt
vào các nốt. Ở Ba Tư (Bresil) vũ múa từ châu Phi trở thành chiến cụ để chống
lại bọn chủ trương mãi nô, hòa lẫn với các nhịp điệu Ba Tư tạo thành điệu
vũ/chiến cụ capoiera. Vũ điệu Hip Hop dần dà tiến triển theo nhạc đen. Trên sân
khấu, James Brown là một trong những vũ công thuộc hàng quái kiệt. Các bước
cách tân của anh là nguồn cảm hứng lớn lao đối với các vũ công ở New York . Thêm vào cái
văn hóa Mỹ-Phi đó, là sự đóng góp của người Porto-american thích vũ điệu disco
ở Bronx, trong lúc người Mỹ đen thích vũ điệu funk hơn.
VŨ ĐIỆU
HIP HOP GỒM NHIỀU ĐẶC TÍNH
Breakdancing,
đc chính thức biến đến như B-boying hay B-Girling, một kiểu nhảy rất dynamic,
sôi động là một phần trong văn hóa hip hop và đã làm nổi bật phong trào hip hop
ở miền Nam thị trấn Bronx của New York trong suốt nửa cuối thế kỷ 20.
Breakdancing cũng đc kết hợp (nhưng khác biệt) với Popping (một yếu tố của Funk
đã phát triển độc lập ở California
suốt cuối thế kỷ 20).
1. Vũ
điệu Break. Còn giữ nhiều đặc tính của capoiera. Gồm nhiều kỹ thuật và
động tác khéo léo (acrobatic) gần mặt đất, đã nẩy sinh ở New York . Các tay nghề của vũ điệu này là
nhóm Rocksteady (Crazy Leg, Frosty Freeze, Ken Rock), nhóm Dynamic Rockers, và
nhóm New York City breaker.
2. Vũ
điệu Electric Boogie. Hóa thân của vũ điệu Electric Boogalloo từ bờ biển
Tây Hoa Kỳ, nơi mà vũ điệu này được thể hiện dưới các dạng thức của funk. Bên
Pháp Electric Boogie có cái tên mới là Smurf. Vũ điệu này gồm nhiều kỹ thuật
đặc biệt, như popin’ do Boogalloo Jo sáng tạo, hoặc kỹ thuật lockin’ (khóa) do
Don Campell sáng chế. Marcel Marceau, nghệ sĩ hề nhại điệu bộ (mime) lừng danh
của Pháp đã đóng góp không nhỏ cho vũ điệu này với các sô của anh trên truyền
hình Mỹ. Ở bờ biển Tây cũng đã phát triển vũ điệu Hop Rock. Frosty Freeze (có
thể là người đã sáng chế cử động bước lui, được ca sĩ Michael Jackson phổ biến
dưới tên gọi Moonwalk), nhóm Rocsteady, và nhóm Electric Boogie Force là những
diễn viên chính của vũ điệu này ở New
York . Các vũ công này mau chóng trở thành những tên
tuổi trong khu phố của họ. Đồng thời ở đầu thập niên 70, New York cũng đã có những vấn nạn băng đảng
trầm trọng. Các tội ác cũng gia tăng, nhưng Hip Hop và vũ múa đã cho giới trẻ
có được một sự chọn lựa mới.
Một
trong số những nguyên tắc căn bản của Hip Hop (và tất nhiên cũng của vũ múa) là
sự đo tài. Các vũ công từ nhiều khu phố đối đầu nhau trên sàn nhảy với những vũ
thuật thay cho dao hay súng trên đường phố. Nhưng các trận thách đấu cũng có
khi kết thúc bằng những cú đấm đá. Các vũ công còn trong lứa tuổi thiếu niên
đều thuộc giới trẻ của các ghetto. Họ đã chuyển sự phẫn nộ vào vũ múa. Vũ múa
đã trở thành mối đam mê hàng đầu. Nó thay thế cho cuộc đời nghèo khổ lang thang
trên hè phố, trên bình diện tài chính cũng như tinh thần. Các vũ công được đặt
cho cái biệt danh là “b. boys”, mẫu tự “b” là từ “breaking” viết tắt. Từ
“break” trong tiếng Anh có nghĩa là “cắt đứt/ngưng nghỉ”. Trong các bài nhạc
(soul và funk) break là lúc ca sĩ và nhạc sĩ ngừng nghỉ, trừ giàn trống và kèn
trầm vẫn tiếp tục chơi để giữ nhịp “beat”. Đó là những lúc thuận tiện nhất để
các vũ công trổ tài, mà một tay DJ (Disc Jockey/chạy đc iêua nhạc) tên Kool
Herc đã thấu hiểu, do vậy anh đã cho chạy đi chạy lại mãi các đoạn này với hai
giàn máy hát, bên phải và bên trái. Chính anh đã gọi các vũ công là “b. boys”.
Về sau “b. boys” (breakin’ boys) cũng có thêm nghĩa mới là “bad boys”. Bad boys
có lẽ bắt nguồn từ chính cuộc sống của họ và là do chính các bậc phụ huynh của
họ cùng những người “comple cavat” đặt cho, “Bad” theo đúng nghĩa (!)
BBT MISSIONARII SPEI st
